Dron Sebagai Ancaman Keselamatan Fizikal: Satu Analisa

Pendahuluan

Dalam dekad yang lalu, dron — atau lebih dikenali secara teknikal sebagai Unmanned Aerial Vehicle (UAV) atau Unmanned Aircraft System (UAS) — telah mengalami transformasi dramatik daripada sekadar alat rekreasi kepada platform yang berpotensi menjadi senjata ancaman serius terhadap keselamatan fizikal. Di peringkat global, dron telah digunakan dalam serangan infrastruktur, aktiviti penggulungan dadah ke kawasan tahanan, pencerobohan kawasan larangan, dan pengumpulan maklumat perisikan secara haram.

Malaysia, sebagai sebuah negara membangun yang sedang giat mengembangkan ekonomi altitud rendah (low-altitude economy), tidak terkecuali daripada ancaman ini. Peningkatan akses awam kepada dron komersial berharga rendah telah membuka ruang eksploitasi yang tidak pernah wujud sebelumnya. Analis pertahanan dan pengamal keselamatan fizikal kini wajib memahami dimensi baharu ini bagi memastikan perlindungan yang komprehensif terhadap orang, premis, dan infrastruktur kritikal.

Artikel ini membentangkan analisis menyeluruh tentang landskap ancaman dron dalam konteks Malaysia, merangkumi jenis-jenis ancaman, kerangka undang-undang sedia ada, jurang kawalan, dan langkah-langkah perlindungan yang disyorkan kepada pengamal keselamatan fizikal.

1. Memahami Ancaman: Apakah yang Dron Boleh Lakukan?

1.1 Pengintipan dan Risikan (Surveillance & Intelligence Gathering)

Ancaman paling lazim dan sering dipandang ringan ialah penggunaan dron untuk aktiviti pengintipan. Dron yang dilengkapi kamera resolusi tinggi, kamera terma, dan peranti rakaman boleh dioperasikan dari jarak jauh untuk:

Mengesan corak pergerakan kakitangan keselamatan
Mendokumentasikan titik-titik buta kamera CCTV sedia ada
Memetakan susun atur fizikal premis yang disasarkan
Memantau aktiviti dalam kawasan terhad sebelum sesuatu jenayah dilakukan

Untuk premis seperti gudang, kilang, pusat data, atau kemudahan kerajaan, maklumat yang dikumpul melalui pengintipan dron boleh digunakan untuk merancang pencerobohan atau sabotaj dengan lebih tepat. Pengendali dron yang berniat jahat boleh beroperasi dari jarak 1–2 kilometer tanpa perlu memasuki kawasan lindung, menjadikan pendekatan kawalan fizikal konvensional tidak mencukupi.¹

1.2 Penyeludupan dan Penghantaran Barangan Haram

Dron komersial berkapasiti angkat sederhana sudah mampu membawa muatan antara 1 hingga 5 kilogram. Ini cukup untuk menghantar:

Dadah dan bahan terlarang ke dalam penjara atau kawasan terhad
Senjata kecil, bahan letupan, atau peranti berbahaya lain
Dokumen palsu atau peralatan untuk membantu aktiviti jenayah

Di peringkat global, insiden penyeludupan menggunakan dron ke dalam pusat tahanan telah meningkat secara ketara. Walaupun laporan awam khusus di Malaysia masih terhad, potensi ancaman ini nyata memandangkan kemudahan memperoleh dron di pasaran tempatan.²

1.3 Gangguan dan Sabotaj (Disruption & Sabotage)

Dalam konteks lebih serius, dron boleh digunakan untuk tujuan sabotaj terhadap infrastruktur kritikal. Ini termasuk:

Mengganggu operasi lapangan terbang dengan terbang masuk ke dalam aerodrome traffic zone (ATZ)
Menyebabkan litar pintas atau kerosakan pada peralatan elektrik melalui pendekatan langsung
Mencampurkan bahan kimia berbahaya ke dalam kawasan awam
Menyebabkan distraksi bagi mengelirukan pasukan keselamatan semasa operasi jenayah dilaksanakan di tempat lain

Konflik Ukraine-Rusia telah menunjukkan dengan jelas bagaimana dron bersaiz kecil dan murah — termasuk dron kamikaze dan loitering munitions — mampu menyebabkan kerosakan infrastruktur yang signifikan. Meskipun senario peperangan berbeza daripada ancaman keselamatan awam, prinsip eksploitasi kelemahan yang sama boleh digunakan dalam konteks jenayah terancang.³

1.4 Pencerobohan Privasi dan Jenayah Korporat

Bagi sektor korporat, ancaman dron merangkumi:

Pengintipan perniagaan (corporate espionage) melalui rakaman mesyuarat atau aktiviti premis
Pencurian data visual terhadap prototaip produk atau maklumat sensitif
Gangguan psikologi terhadap kakitangan atau eksekutif kanan
Pemantauan haram ke atas premis pesaing

2. Landskap Ancaman Dron di Malaysia: Konteks Semasa

2.1 Pertumbuhan Pesat Penggunaan Dron

Malaysia berada di antara negara-negara Asia Pasifik yang menetapkan matlamat bercita-cita tinggi dalam membangunkan ekonomi altitud rendah.⁴ Pihak berkuasa penerbangan awam Malaysia, Civil Aviation Authority of Malaysia (CAAM), bersama Futurise, sedang dalam proses melancarkan Advanced Air Mobility Concept of Operations (AAM ConOps) bagi menetapkan rangka kerja untuk penerbangan tanpa pemandu komersial berskala besar.⁵

Populariti dron di kalangan masyarakat awam juga meningkat pesat — untuk tujuan fotografi, pertanian, pembinaan, dan pengiriman. Namun, peningkatan aksesibiliti ini turut membuka ruang penyalahgunaan. Dron komersial yang dijual secara bebas di pasaraya elektronik dan platform dalam talian boleh diperoleh dengan harga serendah beberapa ratus ringgit sahaja.

2.2 Kerangka Regulasi: Kuat di Atas Kertas, Terhad dalam Penguatkuasaan

CAAM telah menetapkan kerangka peraturan yang agak komprehensif melalui Civil Aviation Regulations 2016 (Part XVI) dan Civil Aviation Directives (CAD) 6011. Antara peraturan utama yang berkaitan dengan keselamatan:

Semua operasi dron memerlukan kebenaran (Authorisation To Fly / ATF) daripada CAAM — prinsip “tiada permit, tiada terbang” (no permit, no fly)⁶
Dron tidak boleh diterbangkan di atas kawasan padat penduduk atau kawasan sensitif tanpa kebenaran
CAAM melarang penerbangan di atas perhimpunan awam seramai 1,000 orang atau lebih⁷
Had ketinggian ditetapkan pada 120 meter (400 kaki)
Penerbang dron wajib mengekalkan Visual Line of Sight (VLOS) sepanjang masa
Kawasan kelas A, B, C, dan G dalam Malaysian Airspace memerlukan kebenaran khas

CAAM juga sedang membangunkan sistem pengurusan trafik dron (UAS Traffic Management System) yang dijangka beroperasi sepenuhnya menjelang akhir 2025, bertujuan mendigitalkan pendaftaran, permohonan permit, dan pemantauan ruang udara.⁸

Walau bagaimanapun, pakar-pakar keselamatan memperingatkan bahawa penguatkuasaan peraturan ini masih menghadapi cabaran besar di lapangan. Penjenayah atau pelakon jahat yang beroperasi tidak akan mematuhi prosedur permit dan pendaftaran. Sistem pemantauan untuk mengesan dron yang terbang secara haram pada altitud rendah juga masih berada di peringkat pembangunan.⁹

2.3 Keterbatasan Institusi dalam Menangani Ancaman Dron

Laporan akademik daripada Global Governance menyatakan bahawa agensi pertahanan dan penguatkuasaan undang-undang di kebanyakan negara — termasuk negara membangun — cenderung berlebihan beban (overstretched) dalam menghadapi ancaman dron, menjadikan penyertaan institusi keselamatan awam dan swasta sebagai satu keperluan, bukan sekadar pilihan.¹⁰

Dalam konteks Malaysia, Tentera Darat Malaysia (TDM) telah mengambil langkah proaktif dengan menggunakan sistem dron pemantau udara untuk kawalan sempadan.¹¹ Angkatan Tentera Malaysia (ATM) secara keseluruhannya juga sedang menilai pelbagai platform UAS merentasi domain darat, laut, dan udara sebagai sebahagian daripada modernisasi pertahanan.¹² Namun, tumpuan ini adalah pada skala nasional-strategik, bukan pada peringkat keselamatan fizikal awam atau korporat.

3. Sektor-Sektor Paling Terdedah di Malaysia

3.1 Infrastruktur Kritikal

Loji janakuasa, pencawang elektrik, stesen pam air, pusat data, dan kemudahan telekomunikasi adalah antara sasaran paling berisiko. Serangan atau pengintipan terhadap infrastruktur ini boleh menyebabkan gangguan perkhidmatan berskala besar. Kertas Putih Pertahanan Malaysia dan Dasar Keselamatan Negara 2021–2025 secara eksplisit mengiktiraf kepentingan melindungi infrastruktur kritikal daripada pelbagai bentuk ancaman, termasuk ancaman bukan konvensional.¹³

3.2 Lapangan Terbang dan Kemudahan Penerbangan

Lapangan terbang adalah salah satu kawasan yang paling terdedah kepada ancaman dron. Satu dron yang memasuki zon ATZ sudah mencukupi untuk menyebabkan penutupan sementara ruang udara dan gangguan besar kepada operasi penerbangan. Di Eropah, lapangan terbang telah berulang kali terpaksa ditutup akibat insiden dron, menunjukkan betapa seriusnya ancaman ini.¹⁴

3.3 Premis Korporat dan Perniagaan

Kawasan perindustrian, gudang logistik, pusat penyelidikan dan pembangunan, serta pejabat syarikat multinasional adalah antara sasaran menarik bagi aktiviti pengintipan korporat menggunakan dron. Syarikat-syarikat teknologi tinggi yang mempunyai rahsia perdagangan bernilai tinggi perlu mewujudkan protokol keselamatan yang mengambil kira dimensi ancaman udara ini.

3.4 Acara Awam dan Kawasan Kepadatan Tinggi

Stadium, pusat membeli-belah, tempat ibadah, kawasan pelancongan, dan kawasan perhimpunan awam yang besar adalah kawasan berisiko. CAAM sendiri mengakui risiko ini dengan melarang penerbangan di atas perhimpunan lebih 1,000 orang tanpa kebenaran, tetapi ini tidak menghalang individu berniat jahat daripada melanggar peraturan tersebut.

3.5 Kemudahan Penahanan dan Institusi Keselamatan

Penjara, pusat tahanan imigresen, balai polis, dan kemudahan tahanan lain menghadapi risiko penyeludupan melalui dron. Walaupun kes-kes khusus di Malaysia tidak banyak didedahkan secara awam, insiden serupa di negara-negara lain membuktikan ini bukan ancaman hipotetikal semata-mata.

4. Teknologi Counter-UAS: Penyelesaian yang Ada

Dalam menghadapi ancaman dron, industri keselamatan global telah membangunkan pelbagai teknologi Counter-UAS (C-UAS). Ini merangkumi beberapa pendekatan utama:

4.1 Pengesanan (Detection)

Radar Mikro dan Radar Aktif 3D: Sistem seperti radar AGT-3D-RD6000KU mampu mengesan dron kecil pada altitud rendah dan membezakan ancaman sebenar daripada gangguan biasa¹⁵
Sistem Pengesanan Frekuensi Radio (RF Detection): Mengesan isyarat kawalan antara pengendali dan dron
Kamera Optik dan Terma: Membolehkan pengenalpastian visual dron, terutama pada waktu malam
Analisis Akustik: Mengesan bunyi enjin atau baling-baling dron dari jarak tertentu

4.2 Penghalangan dan Pemusnahan (Interdiction & Neutralisation)

RF Jamming: Sistem seperti DroneGun Tactical memutuskan komunikasi antara pengendali dan dron, memaksa dron mendarat atau hilang arah¹⁶
Gangguan GPS (GPS Spoofing): Menghantar isyarat GPS palsu untuk mengelirukan sistem navigasi dron
Senjata Tenaga Arah (Laser dan Gelombang Mikro): Untuk pemusnahan fizikal dron secara tepat
Sistem Jaring (Net-Capture): Menangkap dron secara fizikal tanpa memusnahkannya — berguna untuk tujuan siasatan¹⁷
Dron Pencegat: Menggunakan dron lain yang dilengkapi jaring untuk menangkap dron ancaman

4.3 Pengurusan Zon Udara

Teknologi pagar geo (geofencing) yang diintegrasikan ke dalam dron dapat menghalang penerbangan ke kawasan larangan. Namun, teknologi ini hanya berkesan terhadap dron yang mematuhi sistem tersebut — dron yang diubah suai atau dibina khas tidak semestinya tunduk kepada sekatan ini.

5. Implikasi Kepada Pengamal Keselamatan Fizikal di Malaysia

5.1 Semakan Semula Penilaian Ancaman (Threat Assessment)

Pengamal keselamatan fizikal — termasuk pengurus keselamatan korporat, perunding keselamatan, dan syarikat sekuriti yang memberikan perkhidmatan kawalan — perlu memasukkan dimensi ancaman dron ke dalam penilaian risiko mereka. Soalan-soalan berikut perlu dijawab:

Adakah premis anda terdedah kepada pengintipan udara?
Adakah terdapat kawasan sensitif yang boleh dipotret dari udara?
Apakah kesan kepada operasi jika dron digunakan untuk mengganggu kakitangan atau sistem?
Adakah kawalan sempadan anda hanya mengambil kira ancaman darat?

5.2 Latihan dan Kesedaran Kakitangan

Anggota keselamatan di lapangan perlu dilatih untuk:

Mengenali pelbagai jenis dron dan keupayaannya
Memahami prosedur melaporkan pemerhatian dron yang mencurigakan
Mengetahui had undang-undang dalam bertindak balas terhadap dron (tidak semua kaedah penghalangan adalah sah untuk pihak awam)
Berkoordinasi dengan pihak berkuasa seperti CAAM dan polis apabila berlaku insiden dron

5.3 Pelaburan dalam Teknologi C-UAS

Walaupun sistem C-UAS profesional mahal, terdapat beberapa tahap pelaburan yang boleh disesuaikan dengan bajet:

Tahap Asas: Kamera pengawasan dengan sudut pandang udara, latihan pemerhatian manual, dan protokol pelaporan
Tahap Pertengahan: Sistem pengesanan RF pasif, perisian pemantauan udara berbantukan AI
Tahap Lanjutan: Sistem radar C-UAS, RF jamming (memerlukan kebenaran khas), dan integrasi dengan pusat kawalan keselamatan

5.4 Penglibatan dengan Rangka Kerja Regulasi

Pengamal keselamatan yang bertanggungjawab perlu:

Memahami had undang-undang dalam penggunaan peralatan C-UAS (contohnya, RF jamming memerlukan lesen MCMC dan tidak boleh digunakan secara bebas)
Bekerjasama dengan CAAM untuk mendaftarkan kawasan larangan terbang (No-Fly Zone) di sekitar premis kritikal
Memastikan sebarang penggunaan dron oleh pasukan keselamatan sendiri mematuhi peraturan CAAM sepenuhnya

6. Cadangan Dasar dan Hala Tuju

6.1 Untuk Kerajaan dan Agensi Penguatkuasa

Pakar pertahanan dan keselamatan telah mengesyorkan agar Malaysia memperluas keupayaan Angkatan Tentera dan agensi penguatkuasaan ke domain elektromagnetik bagi menghadapi ancaman dron secara lebih berkesan, sejajar dengan Kertas Putih Pertahanan.¹⁸ Ini termasuk:

Membangunkan pusat kecemerlangan dalam bidang dron, UAV, dan teknologi C-UAS
Memperkukuh penguatkuasaan peraturan CAAM dengan teknologi pemantauan yang lebih canggih
Menggalakkan penyertaan sektor swasta dan industri keselamatan dalam pembangunan ekosistem C-UAS

6.2 Untuk Industri Keselamatan Swasta

Mewujudkan piawaian industri untuk drone threat assessment sebagai sebahagian daripada audit keselamatan fizikal standard
Membangunkan latihan khusus untuk anggota sekuriti dalam mengenalpasti dan bertindak balas terhadap ancaman dron
Menubuhkan jawatankuasa industri bagi berkongsi maklumat ancaman dron (threat intelligence sharing)

6.3 Untuk Pelanggan Perkhidmatan Keselamatan

Menuntut syarikat keselamatan anda untuk memasukkan penilaian ancaman dron dalam kontrak perkhidmatan
Mengkaji semula polisi insurans untuk memastikan kerosakan atau kerugian akibat insiden dron diliputi
Melabur dalam sistem keselamatan bersepadu yang merangkumi komponen pengawasan udara

7. Kesimpulan

Dron bukan lagi sekadar mainan atau alat fotografi. Dalam ekosistem keselamatan masa kini, ia merupakan vektor ancaman yang serius, fleksibel, dan semakin mudah diakses oleh pelbagai pihak — daripada penjenayah biasa hingga pelakon ancaman terancang yang lebih canggih.

Malaysia berada di persimpangan penting. Di satu pihak, negara ini sedang mengejar matlamat ambisius dalam membangunkan ekonomi dron dan pengangkutan udara tanpa pemandu. Di pihak lain, perkembangan yang sama membawa risiko keselamatan yang belum sepenuhnya ditangani oleh kerangka regulasi dan operasi keselamatan sedia ada.

Bagi pengamal keselamatan fizikal di Malaysia, mesej yang jelas ialah: ancaman dron adalah nyata, semakin hampir, dan memerlukan respons yang proaktif. Menunggu berlakunya insiden besar sebelum mengambil tindakan bukan pendekatan yang bertanggungjawab dalam era keselamatan moden ini.

Tugas kami sebagai pengamal keselamatan adalah untuk kekal selangkah lebih hadapan daripada ancaman. Dron adalah ujian baharu terhadap prinsip klasik ini.

Nota Kaki

¹ Keupayaan pengintipan dron komersial dan implikasinya terhadap keselamatan fizikal; lihat perbincangan umum dalam literatur keselamatan fizikal dan sumber terbuka mengenai keupayaan UAV komersial terkini.

² Insiden penyeludupan menggunakan dron ke dalam kemudahan tahanan dilaporkan di pelbagai negara termasuk UK, Amerika Syarikat, dan Australia; rujuk laporan UNODC mengenai penggunaan teknologi dalam jenayah terancang.

³ Air Times News Network, “Masa depan dron ATM: Antara pengawasan strategik dan kemampuan serangan,” 8 November 2025. https://www.airtimes.my/2025/11/08/antara-pengawasan-dan-serangan-masa-depan-dron-tentera-malaysia/

⁴ Global Governance, “Do You Know What’s in Your Skies? Emerging Challenges for Civil Aviation Governance,” 18 Disember 2025. https://www.globalgovernance.eu/publications/do-you-know-whats-in-your-skies-emerging-challenges-for-civil-aviation-governance

⁵ CAAM & Futurise, “Advanced Air Mobility Concept of Operations,” September 2025. https://www.caam.gov.my

⁶ ts2.tech, “Drone Laws in Malaysia 2025: Comprehensive Guide to Regulations & Permits,” 2025. https://ts2.tech/en/drone-laws-in-malaysia-2025-comprehensive-guide-to-regulations-permits/

⁷ Ibid.

⁸ Free Malaysia Today, “CAAM to implement new drone regulations by year end,” 3 Mac 2025. https://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2025/03/03/caam-to-implement-new-drone-regulations-by-end-2025

⁹ Global Governance, op. cit. (lihat nota kaki 4).

¹⁰ Ibid.

¹¹ Air Times News Network, “Bukan lagi sekadar teropong: Dron, optronik dan ATV perkasa kawalan sempadan negara,” 4 April 2026. https://www.airtimes.my/2026/04/04/bukan-lagi-sekadar-teropong-dron-optronik-dan-atv-perkasa-kawalan-sempadan-negara/

¹² Air Times News Network, “Masa depan dron ATM,” op. cit. (lihat nota kaki 3).

¹³ Majlis Keselamatan Negara, “Dasar Keselamatan Negara 2021–2025,” 2021. https://asset.mkn.gov.my/web/wp-content/uploads/sites/3/2019/08/DASAR-KESELAMATAN-NEGARA-2021-2025.pdf

¹⁴ Global Governance, op. cit. – merujuk kepada penutupan lapangan terbang di Eropah pada musim luruh 2025 akibat insiden dron.

¹⁵ Air Times News Network, “Counter-UAS: Pertahanan udara era baharu,” 9 Jun 2025. https://www.airtimes.my/2025/06/09/counter-uas-pertahanan-udara-era-baharu/

¹⁶ Ibid.

¹⁷ Ibid.

¹⁸ MyNewsHub, “Malaysia Perlukan Kesiapsiagaan Siber, Integrasi AI Hadapi Ancaman Moden,” 23 April 2026. https://www.mynewshub.tv/2026/04/malaysia-perlukan-kesiapsiagaan-siber-integrasi-ai-hadapi-ancaman-moden-khaled-nordin/

Artikel ini diterbitkan oleh pakguard.online sebagai sebahagian daripada usaha memberikan maklumat keselamatan terkini kepada pengamal dan profesional keselamatan di Malaysia. Sebarang pandangan yang dikemukakan adalah untuk tujuan maklumat dan pendidikan semata-mata.